รู้จักประเภทของพานบายศรีสู่ขวัญ หนึ่งในประเพณีสำคัญของไทย

รู้จักประเภทของพานบายศรีสู่ขวัญ หนึ่งในประเพณีสำคัญของไทย

ประเพณีบายศรีสู่ขวัญเป็นเป็นเพณีที่ทำกันมาอย่างช้านาน ซึ่งสำคัญมาในชาวอีสาน ประเพณีบายศรีสู่ขวัญจะจัดทำขึ้นในช่วงวันสำคัญของชีวิต เพื่อเป็นการเรียกขวัญกำลังใจหรือ เป็นการต้อนรับจากผู้หลักผู้ใหญ่เนื่องในโอกาสต่าง ๆ การบายศรีสู่ขวัญจะเห็นในงานต่าง ๆ เช่น งานบวช งานแต่ง ทำขวัญเดือนสำหรับทารก การทำขวัญเมื่อหายป่วยหรือเจอเรื่องที่ไม่ดีมาเพื่อเป็นการเรียกขวัญให้อยู่กับเนื้อตัว และงานมงคลต่าง ๆ ซึ่งในการบ่ายศรีสู่ขวัญจะมีผู้ที่นำพิธีคือหมอสูตร (ภาษาอีสาน) หรือที่เรียกกันทั่วไปว่า หมอพรามณ์ หรือ พรามหณ์ เป็นผู้ที่พาประกอบพิธีกรรมนี้ตั้งแต่ต้นจนจบ วันนี้ artworkkid.com จะพาทุกคนไปทำความ รู้จักประเภทของพานบายศรีสู่ขวัญ หนึ่งในประเพณีสำคัญของไทย ให้มากขึ้น ว่าจะมีแบบไหนกันบ้างตามไปดูกันเลยค่ะ

รู้จักประเภทของพานบายศรีสู่ขวัญ หนึ่งในประเพณีสำคัญของไทย

โดยทั่วไปบายศรีจะแบ่งออกเป็น 2 ประเภทคือ                                                                  

บายศรีของราษฎร
  1. บายศรีของราษฎร

บายศรีของราษฎร จะถูกจัดทำขึ้นเพื่อใช้ในพิธีกรรมต่าง ๆ ของประชาชนทั่วไป ซึ่งแต่ละท้องถิ่นก็มีรายละเอียดปลีกย่อยแตกต่างกันออกไป แต่แบ่งได้เป็น 2 ชนิดคือ บายศรีปากชาม และบายศรีใหญ่หรือบายศรีต้น

1.1 บายศรีปากชาม

จะเป็นบายศรีที่มีขนาดเล็กลักษณะคือจะนำใบตองมาเย็บให้เป็นรูปทรงกรวยแล้วนำข้าวสุกใส่ไว้ข้างใน ตั้งกรวยคว่ำไว้กลางชามขนาดใหญ่ ให้ยอดแหลมของกรวยอยู่ข้างบนและบนยอดให้ใช้ไม้เสียบไข่ต้มสุกปอกเปลือกที่ เรียกว่า “ไข่ขวัญ” ปักไว้โดยมีดอกไม้เสียบต่อขึ้นไปอีกที การจัดทำบายศรีเพื่อประกอบพิธีกรรมตอนเช้ามักจะมีเครื่องประกอบบายศรีเป็น อาหารง่ายๆ เช่น ข้าว ไข่ กล้วย แต่ถ้าหลังเที่ยงไปแล้วไม่นิยมใส่ข้าว ไข่ แต่จะใช้ดอกบัวเสียบบนยอดกรวยแทนและใช้ดอกไม้ตกแต่งแทนกล้วยและแตงกวา

1.2 บายศรีใหญ่หรือบายศรีต้น

บายศรีใหญ่หรือบายศรีต้น จะเป็นบายศรีที่มีขนาดใหญ่กว่าบายศรีปากชาม เพราะนิยมทำเป็น 3 ชั้น 5 ชั้น และ 7 ชั้น หรือบางทีก็ทำถึง 9 ชั้น ลักษณะจะคล้ายฉัตร ซึ่งแท้จริงแล้วการทำบายศรีใหญ่หรือบายศรีต้นนี้ไม่มีหลักการทำตายตัว แล้วแต่ลักษณะการทำความเชื่อหรือประเพณีแต่ละพื้นที่ ถ้าทำบายศรีใหญ่หลายชั้นก็จะถือว่าเป็นเกียรติมากและในแต่ละชั้นของบายศรีมักใส่อาหาร คาว หวาน ดอกไม้ ธูปเทียน ลงไปด้วย ปัจจุบันทั้งบายศรีปากชามและบายศรีใหญ่อาจจะใช้วัสดุอื่นๆ แทนใบตองซึ่งหาได้ยากขึ้น เช่น ใช้ผ้า กระดาษหรือวัสดุเทียมอื่นๆ ที่คล้ายใบตองมาตกแต่ง แต่รูปแบบโดยทั่วไป ก็ยังคงลักษณะบายศรีอยู่

บายศรีของหลวง

2.บายศรีของหลวง

บายศรีของหลวง เป็นบายศรีที่ใช้ในพระราชพิธีกรรมทางศาสนาต่าง ๆ อันเกี่ยวเนื่องกับพระมหากษัตริย์ พระมเหสี พระราชโอรส พระราชธิดา และพระบรมวงศานุวงศ์ ทั้งในโบราณราชประเพณี และพระราชพิธีที่ทรงมีพระประสงค์ให้จัดขึ้นในโอกาสพิเศษต่าง ๆ บายศรีของหลวงในปัจจุบันแบ่งออกเป็น 3 แบบ คือ

2.1 บายศรีต้น

เป็นบายศรีที่ทำด้วยใบตองมีแป้นไม้เป็นโครง มีลักษณะอย่างบายศรีของราษฎร แต่จะมี 3 ชั้น 5 ชั้น 7 ชั้น และ 9 ชั้น ส่วนใหญ่ถ้าเป็น 9 ชั้น มักจะทำสำหรับพระมหากษัตริย์ พระราชินี ส่วน 7 ชั้น สำหรับพระมหาอุปราชา เช่น สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร  สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และ 5 ชั้น สำหรับเจ้านายพระราชวงศ์ ส่วนขุนนางและประชาชนทั่วไปนิยมทำ 3 ชั้น

2.2 บายศรีแก้ว ทอง เงิน

บายศรีชนิดนี้ประกอบด้วยพานแก้ว พานทอง และพานเงิน ขนาดใหญ่ เล็ก จะวางซ้อนกันขึ้นไปตามลำดับเป็นชั้น ๆ 5 ชั้น โดยจะตั้งบายศรีแก้วไว้ตรงกลาง บายศรีทองทางขวา และบายศรีเงินตั้งทางซ้ายของผู้รับการสมโภช

2.3 บายศรีตองรองทองขาว

บายศรีตองรองทองขาว เป็นบายศรีที่ทำด้วยใบตองอย่างบายศรีใหญ่ของราษฎร มีลักษณะเป็น 5 ชั้น หรือ 7 ชั้น แต่โดยมากมักทำ 7 ชั้น บายศรีตองชนิดนี้มักตั้งบนพานใหญ่ซึ่งเป็นโลหะทองขาว จึงเรียกว่าบายศรีตองรองทองขาว ส่วนใหญ่จะตั้งคู่กับบายศรีแก้ว ทอง เงิน  มักใช้ในงานพระราชพิธีใหญ่ เช่น พระราชพิธีสมโภชเดือนและขึ้นพระอู่ พระราชพิธีสมโภชขึ้นระวางช้างสำคัญ

จะเห็นได้ว่า ประเภทของพานบายศรี ก็จะมีความหมายที่แตกต่างกันออกไปแล้วแต่ขนบธรรมเนียม โอกาสต่าง ๆ ของแต่ละท้องถิ่น อีกทั้งจะมีลายละเอียดการทำไม่เหมือนกัน แม้กระทั่งการเรียกชื่อก็แตกต่างกัน ประเพณีนี้ก็ยังคงพบเห็นอยู่ในปัจจุบันตามพิธีกรรมต่าง ๆ เราควรรักษาขนบธรรมเนียมนี้ให้คงอยู่กับเราต่อไปนะคะ

แนะนำต้นไม้ที่นิยมปลูกริมรั้ว

รั้วบ้านงทำได้จากหลาย ๆ วัสดุ ที่ให้ความรู้สึกและอารมณ์แตกต่างกันไป สำหรับคนที่รักในความเป็นธรรมชาติพร้อม ๆ กับได้ความเป็นส่วนตัวรั้วต้นไม้หรือแนวต้นไม้ริมรั้ว ขอแนะนำ ต้นไม้ที่นิยมปลูกริมรั้ว ที่ดูทนทานแข็งแรง ไปดูกันว่าจะมีต้นไม้พันธุ์ไหนบ้าง

ต้นไม้ที่นิยมปลูกริมรั้ว